Kemik Erimesi Tedavisi Bireyseldir

 

KEMİK ERİMESİ VE KORUNMA YÖNTEMLERİ

Genç kızların sadece %12si diyetlerinde yeterli kalsiyum almaktadır. Kalsiyum kemik gücü için almanız gereken bir mineraldir. Vücutta ayrıca birçok önemli fonksiyonda da görev yapmaktadır. Kanın pıhtılaşması, sinir ve kasların düzgün fonksiyonunda rol oynar. Yeterli kalsiyum alımı kemik erimesi, yüksek tansiyon, barsak kanseri ve kardiovasküler hastalık riskini azaltır. Kızlarda özellikle 11-15 yaşlar arasında kemikler hızla gelişir ve ileriki dönemde iskeletin güçlü olması için kalsiyum depolar. Neredeyse kemiklerin yarısı bu dönemde oluşmaktadır. Bu dönemde yeterli kalsiyumun diyetle alınması önemlidir aksi taktirde vücut kalsiyumu kemiklerden alır ve bu da kemiklerde ileri dönemlerde zayıf ve kırılmaya müsait kemiklerin olmasına yol açar.

Kemik erimesi nedir:

Kemik erimesi yavaş gelişen bir kemik hastalığıdır. Genetik yatkınlık ve diyette az kalsiyum olması sonucu görülür. Kemikler kolay kırılabilir. Küçük bir düşme veya basit bir günlük işte ani kemik kırıkları görülebilir. Azalmış kemik kütlesi ve mikro mimarideki hasar sonucu kemikler zayıflar. Genetik olarak belirlenen tepe kemik kütlesi yaşamın ilk yirmi yılında birikmektedir, dolayısıyla çocukluk ve ergenlik dönemi kemik sağlığı için kritik zamanlardır. Erişkin dönemde vücudun tüm kemik kütlesinin %45’i oluşmuştur. Dolayısıyla kemik erimesine çocuk yaşta yakalanılan ancak yaşlılık döneminde görülen bir hastalık demek yanlış olmaz.

Üç ile 15 yaşındaki çocuklarda önkol kırığı olanlarda kemik yoğunluğu kırığı olmayanlara gçre %3-5 daha az tespit edilmiştir. Dokuz ile 13 yaşları arasındaki kızlarda günlük kalsiyum alımını 728 mg’dan 1437 mg’a çıkarmak omurga kemik yoğunluğunu arttırmıştır. Onsekiz-otuzbir yaşları arasındaki kadınlarda çocukken süt tüketiminin fazla olması ile kemik kütle yoğunluğu arasında ilşki tespit edilmiştir.

Tanı nasıl konur?

Çoğunlukla kemik erimesine bağlı kırıklar bulgu vermeden olmaktadır. Tanıda ilk yapılması gereken şey kişinin yaşam şekli ve medikal öyküsüne göre riskini belirlemektir. Sonrasında kemik kütle yoğunluğu (KKY) ölçümü yapılmalıdır. Eğer düşük çıkar ise ilave testler yapılabilir. KKY ölçümü önleyici veya tedavi edici program seçimi açısından önemlidir. Amerikan Ulusal Osteoporoz Cemiyeti şu durumlarda KKY ölçümü yapılmasını önermektedir:

  1. Düşük östrojeni olan kadınlarda tedavi kararı vermek için
  2. Omurga deformiteleri veya röntgende kemik erimesi olanlarda
  3. Uzun süreli kortizon tedavisi kullananlarda
  4. Hiperparatiroidizm hastalığı olanlarda
  5. Kemik erimesi tedavisine cevabın takibinde

Risk altında mıyım?

Genetik ve çevresel faktörler kemik erimesini etkilemektedir.

  1. Genetik

Kemik erimesi olan veya bu nedenle kırığı olan bir yakınınızın varlığı sizin riskinizi arttırır. İkizler ve ebeveyn-çocuk çalışmaları kemik kütlesi üzerine genetik etkiyi göstermiştir.

  1. Cinsiyet

Kadınlarda erkeklere göre 4-5 kat daha fazla kemik erimesi görülür. Bundaki etken östrojen hormonunun azalmasıyla kalsiyumun kemikte tutulmasının azalması, genelde daha ufak vücut yapısı nedeniyle düşük kemik yoğunluğu ve erkeklere göre daha az kalsiyum almaları söylenebilir. Erkeklerde testosteron hormonu kemik kaybını önlemektedir.

  1. Irk

Kuzey avrupa ve asya kadınları, İspanyol ve Afrika kökenli amerikalılara göre daha risk altındadırlari

  1. Yaş

Hem erkekler hem de kadınlar 30’lu yaşlarda kemik kaybına başlarlar.

  1. İnce, küçük kemikli yapı

Küçük yapılı kadın ve erkekler kalın kemikli bireylere göre daha risk altındadırlar. Anoreksia olan kadınlarda kemik kırığı riski yüksektir.

  1. Diyet

Yeterli kalsiyum ve vitamin D alımı hayat boyu kemik erimesine bağlı kırıkları %50 azaltmaktadır. Kemik sağlığına etkili diğer mineraller fosfor, çinko, manganez, bakırdır. K ve C vitaminleri de öenmlidir.

  1. Fiziksel aktivite

Çocuklukta başlayan düzenli ağırlıkla çalışma kemik sağlığına ileri yaşlar için faydalıdır. Ayrıca ağırlık kaldırmak da kemik yoğunluğunu arttırmaktadır. İleri yaş erişkinlerde düzenli düzenli fiziksel aktivite denge ve nöromuskuler fonksiyonlar için önemlidir. Egzersizin kemik üzerine etkisi egzersiz yapıldığı süre devam etmkektedir. Fiziksel aktivitenin kemik yoğunluğuna pozitif etkisi günde en az 1000 mg kalsiyum alınırsa gerçekleşir.

  1. Sigara içimi

Sigara, kalsiyum emilimini azaltır, östrojen yapımını baskılar, kilo azalmasına neden olur. Sigara içenlerde kemik erimesine bağlı kırıklar sigara içmeyenlere göre daha fazladır.

  1. Alkol tüketimi

Günde düzenli 60-90 cc alkol tüketenler iskeletlerinde hasar olabilir. Kalsiyum emilimi etkilenmektedir. Karaciğer fonksiyonları etkilendiğinde Vitamin D aktivitesi bozulabilir. Fazla alkol tüketimi kötü beslenmeye ve düşme epizotlarının artmasına neden olabilir.

  1. Hastalık ve ilaçlar

Hipertiroidizm, diabet, kronik karaciğer hastalığı, barsakta emilim bozuklukları kemik erimesine neden olur. Kaza, ameliyat veya kronik hastalık nedeniyle uzun süre egzersiz yapamamak kemik kaybına neden olur.

Glukokortikoidler, tiroid hormonları, epilepsi ilaçları, alüminyum içeren mide ilaçları kemik kaybına neden olabilir.

Kemik erimesi Tedavisindeki İlaçlar Kırılganlığı Azaltıyor mu?

Ne kadar kalsiyum alınmalı?

Dört ile sekiz yaşları arasında günde 800 mg, dokuz ile 18 yaşları arasında günde 1300 mg, 19-50 yaşları arasında 1000 mg günlük kalsiyum almak gerekir. Altı üle onbir yaşları arasındaki kız çocukların %71’i, erkek çocukların %62’si günlük kalsiyum ihtiyacını almamaktadır. Oniki ile ondokuz yaşlar arasında kızların %88’i ve erkeklerin %68’i alınması gereken günlük seviyeye ulaşmamaktadır. Bu da şu demektir: her on erişkin kızdan 9’u ve her on erişkin erkekten 7’si kalsiyumu tavsiye edilen düzeyde almamaktadır.

Altı ile onbir yaş grubundaki erkeklerin sadece %47’si, kızların da %36’sı önerilen öğün sayısında süt ürünlerini tüketmektedir. Oniki ile ondokuz yaşlar arsında erkeklerin %28’i ve kızların %11’i önerilen düzeyde süt ürünlerini tüketmektedir. Altı – onbir yaş civarlarında çocukların süt ve süt ürünleri tüketimi azalmaya başlar.

Erken hayatta kalsiyum alımındaki farklılıklar pik kemik yoğunluğunda %5-10 farka ve ileri yaşlarda da kalça kırıklarında %50 farka neden olmaktadır. Altı-on yaş çocuklarda günlük kalsiyum alımını 1200 mg’dan 1500 mg’a çıkarmak kemik kütlesini arttırmaktadır. Genç yetişkinlerde 1200-1500 mg kalsiyum alımı kemik yoğunluğunu arttırmaktadır. Otuz yaşlarında pik kemik kütlesi oluştuktan sonra kemik kütlesi oldukça stabil seyreder. Yirmibeş-elli yaşlarında kemik kütlesini korumak için 1000 mg üzerinde günlük kalsiyum alımı gerekmektedir. Çocuk ve gençlik yaşlarında günde 2.5 bardaktan fazla süt içenlerde içmeyenlere göre premenapozal dönemde daha yüksek kemik yoğunluğu saptanmıştır.

Optimal kalsiyum gereksinimleri

Grup

Günlük optimum alım (mg kalsiyum)

Bebekler

 

6 aya kadar

400

6 ay-1 yaş

600

Çocuklar

 

1-5 yaş

800

6-10 yaş

800-1200

Yetişkinler

 

11-24 yaş

1200-1500

Erkekler

 

25-65

1000

65+

1500

Kadınlar

 

25-50

1000

50+ postmenapozda östrojen alıyor

1000

50+ postmenapozda östrojen almıyor

1500

65+

1500

Gebe / emziren anne

1200-1500

 

Hangi yiyecekler ne kadar kalsiyum içerir?

Aşağıdaki listede kalsiyum alınabilecek yiyeceklerin listesini bulabilirsiniz?

Yiyecek

Porsiyon

Kalsiyum (mg)

Süt ürünleri

   

Yoğurt, düşük yağ

16 yemek kaşığı

345-415

Peynir (yarı yağlı)

8 yemek kaşığı

335

Süt (yağsız)

16 yemek kaşığı

306

Soya ve pirinç sütleri

16 yemek kaşığı

300

Süt (yağlı)

16 yemek kaşığı

276

Peynir (tam yağlı)

8 yemek kaşığı

255

İsviçre peyniri

2 yemek kaşığı

224

Mozarella peyniri (yarı yağlı)

2 yemek kaşığı

207

Çedar peyniri

2 yemek kaşığı

203

Dondurma

8 yemek kaşığı

84

Puding

8 yemek kaşığı

99

Proteinli yiyecekler

   

Kutulanmış sardalye

6 yemek kaşığı

325

Soya fasulyesi

16 yemek kaşığı

261

Kutulanmış somon

6 yemek kaşığı

181

Fasulye

16 yemek kaşığı

46-126

Yengeç

6 yemek kaşığı

88

Midye

6 yemek kaşığı

78

Badem

24 adet

70

Humus

8 yemek kaşığı

40

Sebzeler

   

Yeşil yapraklı

16 yemek kaşığı

133

Ispanak

16 yemek kaşığı

123

Brokoli

16 yemek kaşığı

31

Meyve

   

Portakal suyu

240 cc

300

Kuru incir

2 tane

62

Portakal

1 tane

52

Diyette fazla kalsiyum nasıl alınır?

Kahvaltı

  • Bir kase cereal ile süt yiyiniz.
  • Kalsiyumdan zenginleştirilmiş portakal suyu içiniz
  • 240 cc süt ile bir avuç dolusu donmuç meyveyi karıştırınız
  • Ekmeğinize peynir koyunuz

Öğle yemeği

  • Okulda kolalı içecek yerine süt içiniz. Çkolatalı veya çilekli süt olabilir.
  • Yemekte yogurt yiyiniz
  • Sandviçinize peynir ekleyiniz

Ara öğünler

  • Kahveli içecekler severseniz sütlü latte (kafeinsiz) içiniz.
  • Kalsiyum içeren enerji barlarından yiyiniz
  • Sütlü sıcak kakao yapın
  • Yogurt dipi ile brokoli yiyiniz
  • Badem yiyiniz
  • Okul sonrası yogurt yiyiniz

Akşam yemeği

  • Peynirli makarna yapınız
  • Sütlü çorba olabilir
  • Kutu domates çorbasını sütle yapınız
  • Yemeklerde baklagilleri daha fazla tüketiniz
  • Lazanya veya diğer makarnaları risotto peyniri ile yapınız
  • Pizza yiyiniz
  • Süt veya donmuş yoğurtla yapılmış puding yiyiniz

Diyetimde yeterli kalsiyumu alamazsam ne olacak?

Kalsiyumihtiyacını kalsiyumdan zengin yiyecek ve içecekler ile karşılamak bazı gençler tarafından zor kabul edilebilir. Eğer süt ürünkeri veya kalsiyum takviyeli sıvılar sevmiyorsanız takviye yapmak gerekebilir. Kalsiyum ilavesi düşünüldüğünde şunları akılda tutmak gerekir:

  • Çoğu kalsiyum takviyeleri 200-500 mg kalsiyum içerir. Sizi hedefiniz ise günde 1300 mg’dır.
  • Eğer günde birden fazla ilave hap alacaksanız farklı zamanlarda almak önemlidir. Vücudunuz bir seferde 500 mg kalsiyum emebilir.
  • Kullandığınız multivitamin haplardan tüm kalsiyum ihtiyacınızı alacağınızı zannetmeyin. Çoğu multivitamin/mineral tabletlerinde kalsiyum azdır.
  • Vitamin D eklenmiş kalsiyum hapları kullanınız. Vitamin D kalsiyum emilimini kolaylaştırır.
  • ‘‘Oyster shell’’ veya ‘‘Doğal kalsiyum’’ takviyelerinden uzak durunuz. İçlerinde kurşun veya alüminyum olabilir.

Kemik erimesini önlemek

1. Günde üç veya daha fazla süt ve süt ürünlerini tüketiniz. Peynir ve yogurtta kemik sağlığı için önemli vitamin D, protein, magnezyum, mineraller bulunmaktadır.

2. Yeterli miktarda vitamin D alınız. Güneş görmesi sınırlı olan 51-70 yaş grubu günlük 400 IU, 70 üzeri kişiler 600IU vitamin D almalıdır. Bir fincan süt 100IU vitamin D içerir.

3. Egzersizi arttırınız. Yürüme ve aerobik ve kuvvet egzersizleri kemiği korur.

4. Sağlıklı vücut kilosunu koruyunuz

5. Sigara içmeyi ve alkol tüketimini bırakınız.

6. Gerektiğinde östrojen replasman tedavisi kullanınız.

Kemik erimesi tedavisi

  1. Önerilen kalsiyum ve vitamin D diyette alınmalıdır. Günlük 2500mg kalsiyum ve 2000 IU vitamin D alınacak güvenli üst sınırdır.
  2. Kemik erimesinin oranına göre tedaviler düzenlenmektedir.
  3. Kemik kütle yoğunluğunda 2.5 standart sapmadan (SS) daha fazla kayıp olan ve kırığı olan bayanları tedavi etmek gerekir.
  4. Kemik kütle yoğunluğunda (KKY) 2.5 standart sapmadan (SS) daha fazla kayıp olan ve kırığı olmayan bayanları tedavi etmek gerekir.
  5. KKY’daki kayıp 1-2.5 SS arasında ve kırık varsa tedavi gerekir.
  6. KKY’daki kayıp 1-2.5 SS arasında ve kırık yoksa tedavi 1-3 yıl ertelenebilir.
  7. Tedavide kemik kaybını önleyecek veya yapımını arttırıcı haplar, tozlar, iğneler, burun spreyleri kullanılmaktadır.
  8. Kemik kaybının olduğu bölgeye (omurga, kalça, önkol, vs) göre tedavi seçilir.